GBS आजार नक्की आहे तरी काय ?

नमस्कार मित्रांनो , 

आजचा विषय आहे अगदी ताजा ,

GBS या आजाराची माहिती नक्की वाचा !

 Guillain Barre Syndrome

-गुइलेन बॅरे सिंड्रोम हा एक दुर्मिळ न्यूरोलॉजिकल डिसऑर्डर आहे, ज्यामध्ये शरीराची रोगप्रतिकारक शक्ती मज्जातंतूंवर हल्ला करते. या स्थितीचा परिणाम स्नायूंमधील कमकुवतपणा, पक्षाघात आणि गंभीर प्रकरणांमध्ये जीवघेणी गुंतागुंत होऊ शकते. 

-दुर्मिळ असा गुइलेन बॅरे सिंड्रोम कोणत्याही वयोगटातील व्यक्तींना प्रभावित करू शकते. 

-गुइलेन बॅरे सिंड्रोमची कारणे पूर्णपणे समजून घेणे वैद्यकीय शास्त्रासाठी अजूनही एक आव्हान आहे. 

तर बघुयात 

१.गुइलेन-बॅरे सिंड्रोम म्हणजे काय?

२.त्याची लक्षण काय आहेत?

३.त्याचे प्रकार काय आहेत ?

४..गुइलेन-बॅरे सिंड्रोम होण्याची शक्यता कोणाला जास्त असते?

५.गुइलेन-बॅरे सिंड्रोमचे निदान आणि उपचार कसे केले जातात?

६.गुइलेन-बॅरे सिंड्रोमबद्दल नवीनतम अपडेट्स काय आहेत?

७.GBS होऊच नये म्हणून काय काळजी घ्यायची?

१. गुइलेन-बॅरे सिंड्रोम म्हणजे काय ?

गुइलेन-बॅरे सिंड्रोम (GBS) (उच्चारित घी-यान बाह-रे) ​​हा एक दुर्मिळ न्यूरोलॉजिकल डिसऑर्डर आहे ज्यामध्ये एखाद्या व्यक्तीची रोगप्रतिकारक शक्ती चुकून त्यांच्या मज्जासंस्थेच्या भागावर हल्ला करते - मेंदूच आणि नसांच काम कमी होऊ लागते आणि मग येतो कमकुवतपणा.

जीबीएस अचानक सुरू होतो आणि काही तास, दिवस किंवा आठवडे तीव्रतेने वाढू शकतो .काहींमध्ये अर्धांगवायू होतो आणि काहींना श्वास घ्यायला त्रास होतो आणि मग अतिदक्षता विभागात ठेवावे लागते.

सुदैवाने, बहुतेक लोक अखेरीस जीबीएसच्या सर्वात गंभीर प्रकरणांमध्येूनही बरे होतात. बरे झाल्यानंतर, लोकांना काही प्रमाणात अशक्तपणा जाणवू शकतो.

२. गुइलेन-बॅरे सिंड्रोमची लक्षणे काय आहेत 

- अंग दुखणे

- चालताना तोल जाणे

- चेहरा सुजणे

- चावताना व गिळताना त्रास होणे

- हात व पाय लुळे पडणे

-डोळ्यांच्या स्नायू आणि दृष्टीमध्ये अडचण येणे.

-स्नायूतून तीव्र वेदना विशेषतः रात्रीच्या वेळी जास्त जाणवतात.

-पचन आणि/किंवा मूत्राशय नियंत्रणातील समस्या.

३. गुइलेन-बॅरे सिंड्रोमचे प्रकार काय आहेत :-

. AIDP:- सर्वात सामान्य प्रकारच्या जीबीएसमध्ये, ज्याला अ‍ॅक्यूट इन्फ्लेमेटरी डिमायलिनेटिंग पॉलीराडिक्युलोन्यूरोपॅथी (एआयडीपी) म्हणतात, रोगप्रतिकारक शक्तीaxon मायलिन आवरणाचे नुकसान करते. 

AMAN :- अ‍ॅक्यूट मोटर अ‍ॅक्सोनल न्यूरोपॅथी (एएमएएन) आणि 

 आमसन :- अ‍ॅक्यूट मोटर-सेन्सरी अ‍ॅक्सोनल न्यूरोपॅथी (एएमएएसएएन) या दोन्ही प्रकारच्याजीबीएसमध्ये रोगप्रतिकारक शक्ती अ‍ॅक्सॉनला स्वतःच नुकसान पोहोचवते. परिणामी, नसा कार्यक्षमतेने सिग्नल प्रसारित करू शकत नाहीत आणि स्नायू मेंदूच्या आदेशांना प्रतिसाद देण्याची त्यांची क्षमता गमावू लागतात, ज्यामुळे कमकुवतपणा आणि असामान्य किंवा कोणतेही प्रतिक्षेप होत नाहीत. 

Miller Fischer Syndrome :- हा जीबीएसचा आणखी एक प्रकार आहे ज्यामध्ये डोळ्यांचे स्नायू कमकुवत होतात आणि दिसण्यास त्रास होऊ लागतो, गिळताना त्रास होतो , बोलायला जीभ जड येते आणि अर्धांगवायूचा तीव्र झटका येतो.

४. गुइलेन-बॅरे सिंड्रोम होण्याची शक्यता कोणाला जास्त असते ?

जीबीएस स्त्री किंवा पुरुष असा भेदभाव करत नाही .

तो कोणत्याही वयात होऊ शकतो, परंतु बहुतेकदा प्रौढ व्यक्तींमध्ये तो जास्त आढळतो. 

जीबीएस संसर्गजन्य किंवा अनुवांशिक नाही आणि त्याचे नेमके कारण अज्ञात आहे.

शरीरात कोठेही Viral किंवा Bacterial infection झाले असल्यास काही दिवसांनी GBS होऊ शकतो .

जगभरातील काही देशांमध्ये कोविड-१९, झिका, सायटोमेगॅलव्हायरस किंवा एपस्टाईन-बार विषाणूंच्या संसर्गानंतर जीबीएसच्या घटनांमध्ये वाढ झाल्याचे नोंदवले गेले आहे.

GBS हा आजार नसून इन्फेक्शन विरुद्ध प्रतिकार करताना आपलीच प्रतिकार शक्ती आपल्याच मज्जारज्जूंना खाऊन टाकते आणि मग हातापायातली ताकद कमी होते .

५. जीबीएसचे निदान आणि उपचार कसे केले जाते :-

 जीबीएसचे निदान

वेगवेगळ्या लोकांमध्ये जीबीएसची प्रकरणे वेगवेगळ्या प्रकारे सुरू होतात आणि सारखीच लक्षणे असलेले अनेक विकार असतात. त्यामुळे, सुरुवातीच्या टप्प्यात जीबीएसचे निदान करणे कठीण होऊ शकते. डॉक्टर पुढील गोष्टी करू शकतात:

• इतिहास आणि शारीरिक तपासणी : काही दिवसांपूर्वी आलेला ताप ही हिस्ट्री फार महत्त्वाची ठरते. नसांची योग्य चाचणी करून त्याचा कमकुवत पणा तपासला जातो.

• मज्जातंतू वाहक वेग चाचणी (NCV) : ही चाचणी मज्जातंतूची सिग्नल पाठविण्याची क्षमता मोजते. GBS मध्ये, मायलिन आवरणाला नुकसान झाल्यामुळे खराब झालेल्या मज्जातंतूंमधून प्रवास करणारे सिग्नल मंदावतात.

• सेरेब्रोस्पाइनल फ्लुइड विश्लेषण : डॉक्टर पाठीच्या कण्याला आंघोळ घालणाऱ्या सेरेब्रोस्पाइनल फ्लुइडचे विश्लेषण करतात. जीबीएस असलेल्या लोकांमध्ये या द्रवामध्ये जास्त प्रथिने असतात आणि रोगप्रतिकारक पेशी कमी असतात.

• इमेजिंग : काही प्रकरणांमध्ये, पाठीच्या कण्यातील किंवा अगदी मेंदूचे एमआरआय (चुंबकीय अनुनाद इमेजिंग)स्नायूंच्या कमकुवतपणाची इतर संभाव्य कारणे शोधण्यास मदत करू शकते.

 जीबीएसचा उपचार

सध्या, GBS वर कोणताही इलाज नाही. तथापि, काही उपचारपद्धती त्याची तीव्रता कमी करू शकतात आणि पुनर्प्राप्तीचा कालावधी कमी करू शकतात.

स्नायूंच्या कमकुवतपणाच्या संभाव्य गुंतागुंतीमुळे जीबीएस असलेल्या लोकांना सहसा *रुग्णालयात दाखल केले जाते आणि अतिदक्षता विभागात उपचार केले जातात* . रुग्णालयात, जीबीएस असलेल्या लोकांवर त्यांच्या स्नायूंच्या कमकुवतपणा, श्वासोच्छवास आणि हृदय गतीच्या प्रगतीचा मागोवा घेण्यासाठी बारकाईने लक्ष ठेवले जाते. जर हस्तक्षेपाची आवश्यकता असेल तर रुग्णालयातील कर्मचाऱ्यांकडून ते त्वरित उपलब्ध करून दिले जाऊ शकते.

रोगप्रतिकारक शक्तीशी संबंधित मज्जातंतूंचे नुकसान रोखण्यासाठी सामान्यतः दोन उपचार वापरले जातात. ते लवकर सुरू केले असता पेशंटच्या रिकवरी मध्ये उत्तम प्रतिसाद मिळू शकतो.

1.प्लाझ्मा एक्सचेंज (PE) , ज्याला प्लाझ्माफेरेसिस देखील म्हणतात, त्यात कॅथेटरद्वारे काही रक्त काढून टाकले जाते. प्लाझ्मा (रक्ताचा द्रव भाग) रक्त पेशींपासून वेगळे केले जाते. या पेशी, बदली द्रवपदार्थासह, शरीरात परत केल्या जातात. PE नसांना नुकसान पोहोचवणाऱ्या प्लाझ्मामधील वाईट अँटीबॉडीज काढून टाकून कार्य करू शकते.

2.इंट्राव्हेनस इम्युनोग्लोबुलिन थेरपी (IVIg) मध्ये इम्युनोग्लोबुलिनचे इंजेक्शन दिले जातात - प्रथिने जी तुमची रोगप्रतिकारक शक्ती नैसर्गिकरित्या संक्रमित जीवांवर हल्ला करण्यासाठी बनवते. इम्युनोग्लोबुलिन हजारो निरोगी दात्यांच्या समूहातून विकसित केले जातात. IVIg मज्जासंस्थेवरील रोगप्रतिकारक हल्ला कमी करू शकते आणि पुनर्प्राप्तीचा वेळ कमी करू शकते. संशोधकांचा असा विश्वास आहे की ही उपचारपद्धती नसांवर हल्ला करणाऱ्या अँटीबॉडीजची प्रभावीता कमी करते, त्यांना विशिष्ट नसलेल्या अँटीबॉडीजने "पातळ" करते आणि हानिकारक अँटीबॉडीजची संख्या कमी करते.

3.कॉर्टिकोस्टिरॉईड्स नावाचे दाहक-विरोधी स्टिरॉइड हार्मोन्स देखील GBS ची तीव्रता कमी करण्याचा प्रयत्न केला गेला आहे, परंतु क्लिनिकल चाचण्यांमधून असे दिसून आले आहे की हे उपचार प्रभावी नाहीत.

4. काही पेशंट्स ना श्र्वसनाचा त्रास झाल्यास व्हेंटिलेटर लावावा लागतो .

5. शरीर लुळेपांगळे झाल्यास नर्सिंग केअर अतिशय उत्तम घ्यावी लागते.

6. Recovery phase मध्ये Physical Therapy आणि व्यायामाची गरज पडते की जे फिजिओथेरपिस्ट उत्तम रित्या करून घेऊ शकतात जेणे करून रुग्ण पूर्ववत दिनक्रम करू लागतील.

६. गुइलेन-बॅरे सिंड्रोमबद्दल नवीनतम अपडेट्स काय आहेत ?

नॅशनल इन्स्टिट्यूट ऑफ न्यूरोलॉजिकल डिसऑर्डर्स अँड स्ट्रोक ( NINDS ), जे नॅशनल इन्स्टिट्यूट ऑफ हेल्थ ( NIH ) चा एक भाग आहे यामध्ये न्यूरोसायंटिस्ट, इम्युनोलॉजिस्ट, व्हायरोलॉजिस्ट आणि फार्माकोलॉजिस्ट GBS कसे रोखायचे आणि नवीन आणि चांगल्या उपचारपद्धती कशा बनवायच्या हे जाणून घेण्यासाठी सहकार्याने काम करत आहेत.

जीबीएसमध्ये दिसून येणाऱ्या मज्जासंस्थेवर हल्ला सुरू करण्यासाठी आणि तो करण्यासाठी कोणत्या पेशी जबाबदार आहेत हे शोधण्यासाठी रोगप्रतिकारक शक्ती कशी कार्य करते हे शास्त्रज्ञ तपासत आहेत. 

विषाणू किंवा बॅक्टेरियाच्या संसर्गानंतर जीबीएस बहुतेकदा सुरू होते या वस्तुस्थितीवरून असे सूचित होते की काही विषाणू आणि बॅक्टेरियाची काही वैशिष्ट्ये रोगप्रतिकारक शक्तीला अयोग्यरित्या सक्रिय करू शकतात. ते ट्रिगर्स काय असू शकतात याचा शोध घेणारे शोध घेत आहेत. 

७. GBS होऊच नये म्हणून काय काळजी घ्यायची ?

Prevention is Always Better than Cure. 

Infection होऊच् नये म्हणून काही गोष्टी आपण पाळल्याच पाहिजेत जसे की:- 

1.जेवणापूर्वी आणि सौंच्या नंतर हात स्वच्छ साबणाने धुवा.

2.उकळलेले अथवा फिल्टर चे स्वच्छ पाणी प्या.

3.बाहेरचे रस्त्यावरील उघडे ठेवलेले अन्न पदार्थ खाऊ नका.

4.कच्चे अन्न अथवा मांस मच्छी खाऊ नका , चांगले शिजवून खा!

5.थंडी पासून स्वतःला जपा.

6. ज्यांना डायबिटीस आहे किंवा immuno suppressor गोळ्या चालु आहेत त्यांनी विशेष काळजी घ्यावी.

7.वरील कुठलीही लक्षण दिसली तरी त्वरित डॉक्टरांचा सल्ला घेणे इष्टच.

तर प्रियजन हो, 

GBS हा आजार आहे फारच जुना ,

कारणे आणि लक्षणे आहेत त्याची नाना!

झाल्यास डॉक्टरांना दाखवून उपचार त्वरित घ्याना,

व्हाल तुम्ही पूर्णपणे बरे हा विचार मनात पक्का धराना!!

उगाच मनात भीती बाळगून घाबरून जाऊ नकाना ,

निरोगी शरीर आणि सकारात्मक मन यार सर्वांनीच ठेवाना!!!

जनहितार्थ जारी 

डॉ. प्रसाद जोशी, फलटण.