हिंडनबर्ग ; तपासाचे निष्कर्ष उघड

अदानी समूहासंदर्भात प्रकाशित झालेल्या अहवालात ‘हिंडनबर्ग’ने सर्वच कंपन्यांच्या कर्जांवर प्रश्नचिन्ह उपस्थित केले आहे. ‘हिंडनबर्ग’च्या दाव्यानुसार, सात कंपन्यांची शेअर बाजारात नोंदणी करण्यात आली असून, त्यांचे बाजारमूल्य फुगविण्यात आले आहे. 

आशिया खंडातील चौथे सर्वांत श्रीमंत उद्योगपती गौतम अदानी यांना एका नकारात्मक अहवालाने चांगलाच घाम फोडला आहे. या अहवालामुळे त्यांच्या नोंदणीकृत कंपन्यांच्या समभागांची पळता भुई थोडी झाली. त्यामुळे अदानींच्या संपत्तीमध्ये सुमारे सहा अब्ज डॉलरची (४,८९,२०,६४,००,००० रुपये)घट झाली. या अहवालात मांडण्यात आलेल्या तथ्यांवर अदानी समूहाने आपली बाजू मांडली असून, आता न्यायालयीन लढाईचे शस्त्र उपसण्याचीही तयारी केली आहे. हा खळबळजनक अहवाल सादर करणाऱ्या कंपनीविषयी.

आज आम्ही आमच्या 2 वर्षांच्या तपासाचे निष्कर्ष उघड करतो, ज्यामध्ये पुरावे सादर केले जातात की INR 17.8 ट्रिलियन (यू.एस. $218 अब्ज) भारतीय समूह अदानी समूहाने अनेक दशकांमध्ये स्टॉक हेराफेरी आणि अकाउंटिंग फसवणूक योजनेत गुंतले आहे.

अदानी समुहाचे संस्थापक आणि अध्यक्ष गौतम अदानी यांनी अंदाजे $120 बिलियनची निव्वळ संपत्ती जमा केली आहे, गेल्या 3 वर्षात समूहाच्या 7 प्रमुख सूचीबद्ध कंपन्यांमधील शेअरच्या किमतीत वाढ करून $100 बिलियन पेक्षा जास्त जोडले आहे, ज्यांची सरासरी 819 ची वाढ झाली आहे. 

आमच्या संशोधनामध्ये अदानी समूहाच्या माजी वरिष्ठ अधिकाऱ्यांसह डझनभर व्यक्तींशी बोलणे, हजारो दस्तऐवजांचे पुनरावलोकन करणे आणि जवळपास अर्धा डझन देशांमध्ये परिश्रमपूर्वक साइट भेटी घेणे समाविष्ट होते.
जरी तुम्ही आमच्या तपासणीच्या निष्कर्षांकडे दुर्लक्ष केले आणि अदानी समूहाची वित्तीय स्थिती दर्शनी मूल्यावर घेतली तरी, त्याच्या 7 प्रमुख सूचीबद्ध कंपन्यांची 85% घसरण पूर्णपणे मूलभूत आधारावर आहे.
प्रमुख सूचिबद्ध अदानी कंपन्यांनीही भरीव कर्ज घेतले आहे, ज्यात कर्जासाठी त्यांच्या फुगलेल्या स्टॉकचे शेअर्स गहाण ठेवणे, संपूर्ण समूहाला अनिश्चित आर्थिक पायावर ठेवले आहे. 7 प्रमुख सूचीबद्ध कंपन्यांपैकी 5 कंपन्यांनी 1 च्या खाली ‘वर्तमान गुणोत्तर’ नोंदवले आहे, जे नजीकच्या मुदतीच्या तरलतेचा दबाव दर्शविते.
समूहाचे अत्यंत वरचे रँक आणि 22 प्रमुख नेत्यांपैकी 8 अदानी कुटुंबातील सदस्य आहेत, एक गतिमान जो गटाच्या आर्थिक आणि प्रमुख निर्णयांवर नियंत्रण ठेवतो. एका माजी कार्यकारिणीने अदानी समूहाचे वर्णन “कौटुंबिक व्यवसाय” असे केले.
अदानी समूह याआधी 4 मोठ्या सरकारी फसवणुकीच्या तपासांवर लक्ष केंद्रित करत आहे ज्यात मनी लाँड्रिंग, करदात्याच्या निधीची चोरी आणि भ्रष्टाचाराचा आरोप आहे, एकूण अंदाजे US $17 अब्ज. अदानी कुटुंबातील सदस्यांनी कथितरित्या मॉरिशस, UAE आणि कॅरिबियन बेटांसारख्या कर-आश्रयक्षेत्रात ऑफशोर शेल संस्था तयार करण्यासाठी सहकार्य केले, बनावट किंवा बेकायदेशीर उलाढाल निर्माण करण्यासाठी आणि सूचिबद्ध कंपन्यांकडून पैसे उकळण्याच्या उघड प्रयत्नात बनावट आयात/निर्यात कागदपत्रे तयार केली.

गौतम अदानी यांचा धाकटा भाऊ राजेश अदानी यांच्यावर 2004-2005 च्या सुमारास डायमंड ट्रेडिंग आयात/निर्यात योजनेत मध्यवर्ती भूमिका बजावल्याचा आरोप महसूल गुप्तचर संचालनालयाने (DRI) केला होता. कथित योजनेमध्ये कृत्रिम उलाढाल निर्माण करण्यासाठी ऑफशोअर शेल संस्थांचा वापर करण्यात आला होता. राजेशला बनावटगिरी आणि कर फसवणुकीच्या वेगवेगळ्या आरोपांमुळे किमान दोनदा अटक करण्यात आली होती. त्यानंतर त्यांना अदानी समूहाचे व्यवस्थापकीय संचालक म्हणून पदोन्नती देण्यात आली.

गौतम अदानी यांचा मेहुणा समीर व्होरा याच डायमंड ट्रेडिंग घोटाळ्याचा मुख्य सूत्रधार असल्याचा आणि नियामकांना वारंवार खोटी विधाने केल्याचा DRI ने आरोप केला होता. त्यानंतर त्यांना गंभीर अदानी ऑस्ट्रेलिया विभागाचे कार्यकारी संचालक म्हणून पदोन्नती देण्यात आली.

गौतम अदानी यांचे मोठे भाऊ विनोद अदानी यांचे मीडियाने “एक मायावी व्यक्तिमत्व” असे वर्णन केले आहे. फसवणूक सुलभ करण्यासाठी वापरल्या जाणार्‍या ऑफशोअर संस्थांचे नेटवर्क व्यवस्थापित करण्यात त्याच्या कथित भूमिकेसाठी अदानीवरील सरकारच्या तपासात तो नियमितपणे सापडला आहे.
आमच्या संशोधनात, ज्यामध्ये संपूर्ण मॉरिशस कॉर्पोरेट रजिस्ट्री डाउनलोड करणे आणि कॅटलॉग करणे समाविष्ट होते, असे आढळून आले आहे की विनोद अदानी, अनेक जवळच्या सहकाऱ्यांद्वारे, ऑफशोअर शेल संस्थांचा एक विशाल चक्रव्यूह व्यवस्थापित करतात.
आम्ही विनोद अदानी किंवा जवळच्या सहकाऱ्यांद्वारे नियंत्रित 38 मॉरिशस शेल संस्था ओळखल्या आहेत. सायप्रस, UAE, सिंगापूर आणि अनेक कॅरिबियन बेटांमध्ये विनोद अदानी यांच्याद्वारे गुप्तपणे नियंत्रित असलेल्या संस्था आम्ही ओळखल्या आहेत.

विनोद अदानी-संबंधित संस्थांपैकी बर्‍याच जणांना कामकाजाची कोणतीही स्पष्ट चिन्हे नाहीत, ज्यात कोणतेही नोंदवलेले कर्मचारी नाहीत, स्वतंत्र पत्ते किंवा फोन नंबर नाहीत आणि अर्थपूर्ण ऑनलाइन उपस्थिती नाही. असे असूनही, त्यांनी एकत्रितपणे अब्जावधी डॉलर्स भारतीय अदानी सार्वजनिकरित्या सूचीबद्ध आणि खाजगी संस्थांमध्ये हस्तांतरित केले आहेत, बहुतेकदा डीलच्या संबंधित पक्षाच्या स्वरूपाचा खुलासा न करता. आम्ही काही शेल घटकांचे स्वरूप मुखवटा घालण्यासाठी डिझाइन केलेले प्राथमिक प्रयत्न देखील उघड केले आहेत. उदाहरणार्थ, विनोद अदानी-संबंधित संस्थांसाठी 13 वेबसाइट तयार केल्या होत्या; एकाच दिवशी अनेक संशयास्पदरित्या तयार केले गेले होते, ज्यात केवळ स्टॉक फोटो आहेत, वास्तविक कर्मचार्‍यांचे नाव नाही आणि "परदेशात वापर" आणि "व्यावसायिक उपस्थिती" यासारख्या निरर्थक सेवांचा समान संच सूचीबद्ध केला आहे.
विनोद-अदानी शेल्स अनेक कार्ये करतात, ज्यात (1) स्टॉक पार्किंग / स्टॉक मॅनिप्युलेशन (2) आणि अदानीच्या खाजगी कंपन्यांद्वारे पैशांची लाँड्रिंग लिस्टेड कंपन्यांच्या बॅलन्स शीटमध्ये आर्थिक आरोग्य आणि सॉल्व्हेंसीचा देखावा राखण्यासाठी समावेश आहे.
भारतातील सार्वजनिकरित्या सूचीबद्ध कंपन्या नियमांच्या अधीन आहेत ज्यात सर्व प्रवर्तक होल्डिंग्ज (यूएस मध्ये इनसाइडर होल्डिंग्स म्हणून ओळखल्या जातात) उघड करणे आवश्यक आहे. हेराफेरी आणि इनसाइडर ट्रेडिंग कमी करण्यासाठी लिस्टेड कंपन्यांकडे नॉन-प्रमोटर्सकडे किमान 25% फ्लोट असणे आवश्यक आहे. उच्च प्रवर्तकांच्या मालकीमुळे अदानीच्या सूचीबद्ध कंपन्यांपैकी 4 डिलिस्टिंगच्या उंबरठ्यावर आहेत.

नकारात्मक अहवाल दिल्याने अमेरिकी रिसर्च कंपनी हिंडनबर्ग खूपच चर्चेत आली आहे. कंपनीचे संस्थापक नॅथन अँडरसन आहेत. त्यांनी युनिव्हर्सिटी ऑफ कनेक्टिकट येथून इंटरनॅशनल बिझनेस या विषयात पदवी प्राप्त केली आहे. त्यानंतर ते ‘फॅक्टसेट रिसर्च सिस्टीम्स’ या डेटा कंपनीत रुजू झाले. तेथे ते ‘इन्व्हेस्टमेंट मॅनेजमेंट’ कंपन्यांचे व्यवहार पाहत असत. त्यानंतर त्यांनी २०१७मध्ये आपली शॉर्ट सेलिंग कंपनी ‘हिंडनबर्ग’ची सुरुवात केली.

 ‘हिंडनबर्ग रिसर्च’ही एक फॉरेन्सिक फायन्शियल रिसर्च कंपनी असून, ती इक्विटी, क्रेडिट आणि डेरिव्हेटिव्ह्जचे विश्लेषण करते. कोणत्याही कंपनीत होणारी आर्थिक गडबड शोधून तिचा विस्तृत अहवाल तयार करून प्रकाशित करण्याचे काम ‘हिंडनबर्ग’ करते. त्यामध्ये ताळेबंदातील गडबड, व्यवस्थापनातील दोष आदी बाबींवर प्रकाश टाकला जातो. नफा कमविण्यासाठी गडबड आढळलेल्या कंपनीला ‘हिंडनबर्ग’तर्फे ‘चॅलेंज’ केले जाते. प्रत्येक कंपनीतील ‘मानवनिर्मित आपत्तीं’वर आम्ही बोट ठेवतो, असे ‘हिंडनबर्ग’च्या वेबसाइटवर नमूद करण्यात आले आहे.

सन २०१७मध्ये सुरुवात केलेल्या ‘हिंडनबर्ग’ने आतापर्यंत १६ कंपन्यांमधील आर्थिक गडबड चव्हाट्यावर आणली आहे. त्यामध्ये ‘ट्विटर’मधील गोंधळावरील अहवाल खूप गाजला. ‘हिंडनबर्ग’तर्फे जगभरातील सर्वच कंपन्यांमधील चुकीच्या गोष्टींचा लेखाजोखा ठेवते आणि नंतर ते अहवालातून जाहीर करते. संबंधित कंपन्यांच्या विरोधात अहवाल जाहीर करूनच ‘हिंडनबर्ग’ नफा कमवते. आता ‘हिंडनबर्ग’ने गौतम अदानी यांच्या कंपन्यांच्या विरोधात मोर्चा उघडला आहे.

अदानी समूहासंदर्भात प्रकाशित झालेल्या अहवालात ‘हिंडनबर्ग’ने सर्वच कंपन्यांच्या कर्जांवर प्रश्नचिन्ह उपस्थित केले आहे. ‘हिंडनबर्ग’च्या दाव्यानुसार, सात कंपन्यांची शेअर बाजारात नोंदणी करण्यात आली असून, त्यांचे बाजारमूल्य फुगविण्यात आले आहे. ‘हिंडनबर्ग रिसर्च’च्या अहवालात अदानी समूहाच्या कारभारावर ८८ प्रश्न उपस्थित करण्यात आले आहेत.

हिंडनबर्गच्या अहवालाचा अदानी समूहाच्या गुंतवणूकदारांवर नकारात्मक परिणाम झाला. त्यामुळे सर्वच कंपन्यांचे समभाग मोठ्या प्रमाणात घसरले. हा अहवाल आल्यानंतर बुधवारी अदानी समूहातील कंपन्यांचे समभाग सहा ते सात टक्क्यांपर्यंत घसरले. त्याचा परिणाम म्हणून गौतम अदानी यांच्या संपत्तीमध्ये मोठी घटही झाली.

Hindenburg Research .